Bancassurance là gì và tại sao ngân hàng lại bán bảo hiểm
Bancassurance là gì và tại sao ngân hàng lại bán bảo hiểm
Bancassurance là gì?
Bancassurance là mô hình phân phối bảo hiểm qua kênh ngân hàng, trong đó ngân hàng đóng vai trò đại lý hoặc đối tác phân phối sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ cho công ty bảo hiểm. Thay vì tìm đến văn phòng bảo hiểm hay gặp đại lý riêng, khách hàng có thể mua bảo hiểm ngay tại quầy giao dịch ngân hàng, qua ứng dụng hoặc khi vay vốn. Mô hình này phổ biến rộng rãi ở châu Âu từ thập niên 1980 và du nhập vào Việt Nam từ đầu những năm 2000. Với hàng triệu khách hàng sẵn có, ngân hàng trở thành kênh phân phối bảo hiểm có độ phủ lớn và chi phí tiếp cận thấp hơn so với mạng lưới đại lý truyền thống.
Bancassurance hoạt động như thế nào ở Việt Nam
Về cơ bản có hai hình thức. Thứ nhất là hợp tác phân phối: ngân hàng ký hợp đồng đại lý với một công ty bảo hiểm, nhân viên ngân hàng được cấp chứng chỉ đại lý bảo hiểm và tư vấn sản phẩm cho khách hàng. Thứ hai là liên doanh hoặc sở hữu chéo: ngân hàng thành lập hoặc góp vốn vào công ty bảo hiểm, tạo ra mối quan hệ gắn kết sâu hơn.
Tại Việt Nam, hầu hết các ngân hàng lớn đều có hợp đồng bancassurance độc quyền với một công ty bảo hiểm nhân thọ. Ví dụ điển hình là Vietcombank – FWD, VPBank – AIA, Techcombank – Manulife, hay MB Bank với MBAgeas Life. Các thỏa thuận độc quyền này thường có thời hạn 10–15 năm và đi kèm phí upfront hàng nghìn tỷ đồng trả cho phía ngân hàng.
Sản phẩm phổ biến nhất trong kênh này là bảo hiểm liên kết đầu tư (ULP – Unit Linked Plan), thường đi kèm với các khoản vay hoặc gửi tiết kiệm. Điểm người mua cần chú ý: sản phẩm ULP không phải tiết kiệm ngân hàng, không được bảo hiểm tiền gửi và có rủi ro đầu tư riêng.
Vì sao bancassurance bị phản ánh nhiều trong những năm gần đây
Giai đoạn 2021–2022, doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ qua kênh bancassurance tăng trưởng rất mạnh, đóng góp tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu toàn thị trường. Tuy nhiên, cùng với đó là làn sóng khiếu nại từ khách hàng, phần lớn phản ánh rằng họ bị nhân viên ngân hàng tư vấn sai lệch, không hiểu rõ mình đang mua bảo hiểm hay gửi tiền, hoặc bị gắn bảo hiểm kèm khoản vay.
Cơ quan Thanh tra, Giám sát ngân hàng và Bộ Tài chính sau đó đã vào cuộc kiểm tra, dẫn đến Nghị định 46/2023/NĐ-CP siết chặt hoạt động đại lý bảo hiểm, yêu cầu ghi âm tư vấn, xác nhận khách hàng hiểu sản phẩm và cấm bán kèm ép buộc. Thị trường bancassurance sau đó giảm mạnh: theo số liệu từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ năm 2023 giảm khoảng 10% so với năm trước, một phần đáng kể đến từ sụt giảm kênh ngân hàng.
Nếu nhìn từ góc độ người tham gia, đây là lúc thị trường buộc phải điều chỉnh theo hướng minh bạch hơn, dù giai đoạn chuyển tiếp gây không ít xáo trộn.
Người mua bảo hiểm qua ngân hàng cần lưu ý gì
Khi nhân viên ngân hàng giới thiệu sản phẩm bảo hiểm, điều đầu tiên cần xác định rõ: đây là bảo hiểm, không phải tiết kiệm hay đầu tư thông thường. Phí bảo hiểm năm đầu thường bị khấu trừ chi phí lớn, nên nếu hủy hợp đồng sớm trong 2–3 năm đầu, khách hàng gần như không lấy lại được tiền.
Trước khi ký, người mua nên yêu cầu nhân viên giải thích rõ bảng minh họa quyền lợi, mức phí đóng hằng năm và điều kiện hủy hợp đồng. Theo quy định hiện hành, khách hàng có 21 ngày cân nhắc (free-look period) để hủy hợp đồng và được hoàn phí sau khi nhận được hợp đồng bảo hiểm. Đây là quyền lợi pháp lý, không phải ân huệ từ phía bảo hiểm hay ngân hàng.
Câu hỏi thường gặp về bancassurance
Bancassurance có hợp pháp ở Việt Nam không?
Hoàn toàn hợp pháp. Hoạt động đại lý bảo hiểm qua ngân hàng được quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và Nghị định 46/2023/NĐ-CP. Ngân hàng phải đăng ký hoạt động đại lý, nhân viên tư vấn phải có chứng chỉ đại lý bảo hiểm do Bộ Tài chính cấp.
Mua bảo hiểm qua ngân hàng có an toàn hơn mua qua đại lý thông thường không?
Mức độ an toàn phụ thuộc vào công ty bảo hiểm phát hành sản phẩm, không phụ thuộc vào kênh phân phối. Quyền lợi bảo hiểm, điều kiện bồi thường và năng lực tài chính của công ty bảo hiểm mới là yếu tố quyết định. Kênh ngân hàng hay đại lý chỉ là nơi bán, không phải bên chịu trách nhiệm chi trả.
Tôi có thể từ chối mua bảo hiểm khi vay ngân hàng không?
Theo quy định, ngân hàng không được ép khách hàng mua bảo hiểm như điều kiện bắt buộc để được giải ngân. Nếu bị yêu cầu như vậy, đây là hành vi vi phạm và có thể phản ánh đến Ngân hàng Nhà nước hoặc Bộ Tài chính. Tuy nhiên, bảo hiểm tài sản bảo đảm (như bảo hiểm cháy nổ nhà thế chấp) là yêu cầu hợp lệ và phổ biến.
Phí hoa hồng bancassurance đi về đâu?
Ngân hàng nhận hoa hồng từ công ty bảo hiểm khi bán được sản phẩm. Một phần hoa hồng được chia lại cho nhân viên tư vấn trực tiếp. Đây là lý do tạo ra áp lực bán hàng trong giai đoạn trước — chỉ tiêu doanh số gắn với hoa hồng dẫn đến tư vấn thiếu trung thực ở một số trường hợp.
Bảo hiểm nhân thọ mua qua ngân hàng có khác sản phẩm mua trực tiếp từ công ty bảo hiểm không?
Về quyền lợi và điều khoản hợp đồng thì không khác, vì sản phẩm đã được phê duyệt cố định. Sự khác biệt có thể nằm ở mức phí (đôi khi có gói riêng cho kênh ngân hàng) và chất lượng tư vấn sau bán hàng. Dịch vụ sau hợp đồng thường do công ty bảo hiểm xử lý, không phải ngân hàng.
