Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì? Mức đóng, phương thức đóng và quyền lợi
Bảo hiểm xã hội tự nguyện là hình thức bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam đủ tuổi lao động, không thuộc diện bắt buộc, được tự chọn tham gia để có lương hưu và chế độ tử tuất khi về già; từ ngày 01/7/2025 (Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15), người tham gia còn có thêm chế độ thai sản. Mức đóng hằng tháng là 22% mức thu nhập tháng bạn tự chọn làm căn cứ đóng, trong khoảng thấp nhất và cao nhất do luật quy định. Bài này giải thích cách tính, các phương thức đóng và quyền lợi, dựa trên các điều của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mà bạn có thể tự đối chiếu.
Ai tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện?
Đây là nhóm công dân Việt Nam đủ tuổi lao động nhưng không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, ví dụ lao động tự do, làm nông nghiệp, kinh doanh nhỏ, người làm việc không có hợp đồng lao động. Người đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thông qua đơn vị sử dụng lao động có cơ chế riêng. Điều kiện cụ thể do cơ quan bảo hiểm xã hội hướng dẫn, nên khi đăng ký hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú.
Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện tính thế nào?
Theo Điều 36 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mỗi tháng người tham gia đóng 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng, và khoản này được đưa vào quỹ hưu trí và tử tuất. Mức thu nhập làm căn cứ đóng do bạn lựa chọn, nhưng theo Điều 31 phải nằm trong giới hạn: thấp nhất là mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn, và cao nhất là 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.
| Yếu tố | Quy định |
|---|---|
| Tỷ lệ đóng | 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng (Điều 36) |
| Mức thu nhập thấp nhất | Chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn (Điều 31) |
| Mức thu nhập cao nhất | 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng (Điều 31) |
| Công thức | Số tiền đóng mỗi tháng = 22% nhân với mức thu nhập đã chọn |
Ví dụ minh họa: nếu bạn chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng là 5.000.000 đồng mỗi tháng thì số tiền đóng hằng tháng là 22% nhân 5.000.000 đồng, tức 1.100.000 đồng. Ví dụ này chỉ để minh họa cách tính, không phải mức khuyến nghị. Chuẩn hộ nghèo và mức tham chiếu là các con số do Chính phủ quy định và có thể thay đổi, vì vậy hãy tra cứu giá trị hiện hành trên cổng thông tin của Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương trước khi tính cụ thể.
Các phương thức đóng
| Phương thức | Ý nghĩa |
|---|---|
| Hằng tháng | Đóng trong tháng |
| 3 tháng một lần | Đóng cho 3 tháng, trong thời hạn quy định |
| 6 tháng một lần | Đóng cho 6 tháng, trong 4 tháng đầu |
| 12 tháng một lần | Đóng cho 12 tháng, trong 7 tháng đầu |
| Một lần cho nhiều năm về sau | Số tiền đóng thấp hơn mức 22% tính theo thông thường; theo hướng dẫn của Chính phủ |
| Một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu | Số tiền đóng cao hơn mức 22%; theo hướng dẫn của Chính phủ |
Bảng trên tóm tắt Điều 36. Hai phương thức đóng một lần có hướng dẫn chi tiết riêng, nên hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi quyết định, vì đây là khoản tiền lớn.
Quyền lợi của người tham gia
- Lương hưu: khi đủ tuổi nghỉ hưu và đủ thời gian đóng theo quy định. Điều kiện và cách tính xem bài đóng bảo hiểm xã hội bao lâu được hưởng lương hưu và công cụ tính lương hưu.
- Tử tuất: trợ cấp cho thân nhân khi người tham gia qua đời, theo điều kiện của luật.
- Thai sản: từ ngày 01/7/2025, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện có thêm chế độ thai sản khi đáp ứng điều kiện về thời gian đóng trước khi sinh theo quy định. Hãy kiểm tra điều kiện và mức hưởng tại cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Hỗ trợ của Nhà nước: Luật giao Chính phủ quyết định đối tượng được hỗ trợ tiền đóng, mức hỗ trợ và thời gian thực hiện, căn cứ điều kiện kinh tế xã hội từng thời kỳ. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương để biết bạn có thuộc diện được hỗ trợ không.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện không bao gồm bảo hiểm y tế. Bạn cần tham gia bảo hiểm y tế riêng, xem bài mua bảo hiểm y tế ở đâu.
So sánh nhanh với bảo hiểm xã hội bắt buộc
| Tiêu chí | Bắt buộc | Tự nguyện |
|---|---|---|
| Đối tượng | Người lao động thuộc diện luật quy định, thường có hợp đồng lao động | Công dân đủ tuổi lao động không thuộc diện bắt buộc |
| Ai đóng | Người lao động và đơn vị sử dụng lao động cùng đóng | Người tham gia tự đóng, có thể được Nhà nước hỗ trợ theo quy định |
| Mức thu nhập làm căn cứ | Tiền lương theo quy định | Tự chọn trong khoảng luật cho phép |
| Chế độ | Nhiều chế độ hơn, tùy nhóm | Hưu trí, tử tuất, thai sản (từ 01/7/2025) |
Rút bảo hiểm xã hội một lần khi đang tự nguyện
Quy định về nhận bảo hiểm xã hội một lần đã thay đổi theo luật mới và có điều kiện riêng. Để biết điều kiện hiện hành và cách tính, xem bài bảo hiểm xã hội một lần hoặc công cụ tính BHXH một lần. Nếu bạn đang cân nhắc, hãy so sánh việc tiếp tục đóng để hưởng lương hưu với việc nhận một lần, vì hai lựa chọn có kết quả tài chính và quyền lợi khác nhau.
Cần lưu ý
- Chỉ đóng tiền qua kênh chính thức của cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đơn vị được ủy quyền, và giữ biên lai hoặc xác nhận đã đóng.
- Tra cứu quá trình đóng định kỳ trên ứng dụng VssID hoặc cổng thông tin để kịp thời phát hiện sai sót. Xem ứng dụng bảo hiểm xã hội VssID.
- Luật, nghị định hướng dẫn và các mức tham chiếu có thể thay đổi. Hãy đối chiếu văn bản mới nhất trước khi quyết định đóng số tiền lớn.
- Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn tài chính cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể thay đổi mức thu nhập làm căn cứ đóng không?
Thường được thay đổi theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội, trong giới hạn luật quy định. Hãy hỏi thủ tục và thời điểm áp dụng.
Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có được trừ vào thu nhập chịu thuế không?
Vấn đề thuế phụ thuộc quy định riêng của pháp luật thuế. Hãy tham khảo cơ quan thuế hoặc chuyên gia thuế cho trường hợp của bạn.
Đóng gián đoạn thì thời gian đóng có mất không?
Thời gian đã đóng được bảo lưu theo quy định. Bạn có thể đóng tiếp để cộng dồn thời gian. Hãy kiểm tra quá trình đóng trên VssID hoặc tại cơ quan bảo hiểm xã hội.
